Δοκιμή παρτίδας: τι ελέγχεται, με ποιο κριτήριο και τι δεν αποδεικνύει

Το κριτήριο προηγείται του ελέγχου

Ο έλεγχος δεν είναι «κοιτάμε αν είναι εντάξει». Είναι τρία πράγματα γραμμένα πριν ανοίξει το κιβώτιο: ποιο χαρακτηριστικό μετριέται, ποια ανοχή είναι αποδεκτή, και πόσα τεμάχια ελέγχονται. Χωρίς τα τρία, το αποτέλεσμα είναι γνώμη επιθεωρητή — και η γνώμη δεν επαναλαμβάνεται στην επόμενη παρτίδα.

Το πρότυπο που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία είναι η σειρά ISO 2859-1, που ορίζει δειγματοληψία ανά χαρακτηριστικό με βάση το Αποδεκτό Όριο Ποιότητας — AQL. Το AQL δεν είναι «ποσοστό ελαττωματικών που επιτρέπεται»· είναι το επίπεδο ποιότητας που ορίζει το σχέδιο δειγματοληψίας ως αποδεκτό, με γνωστή πιθανότητα σφάλματος αποδοχής και απόρριψης. Η διάκριση ακούγεται σχολαστική και δεν είναι: AQL 2,5 δεν σημαίνει «2,5% ελαττωματικά», σημαίνει «παρτίδα με 2,5% ελαττωματικά γίνεται αποδεκτή στο 95% των περιπτώσεων».

Στην πράξη χρησιμοποιούνται τρεις κατηγορίες, και η πρώτη δεν διαπραγματεύεται:

• Κρίσιμο ελάττωμα — AQL 0. Κίνδυνος για τον χρήστη: διαρροή ρεύματος, υπερθέρμανση μπαταρίας, αιχμηρή ακμή σε σημείο επαφής. Ένα τεμάχιο αρκεί για απόρριψη ολόκληρης της παρτίδας.
• Μείζον ελάττωμα — AQL 2,5. Το προϊόν δεν λειτουργεί όπως δηλώνεται: κινητήρας που δεν ξεκινά, φόρτιση που δεν ολοκληρώνεται, στεγανότητα που αποτυγχάνει.
• Ήσσον ελάττωμα — AQL 4,0. Εμφάνιση και συσκευασία: γρατζουνιά, απόκλιση απόχρωσης, λάθος θέση ετικέτας. Δεν εμποδίζει τη χρήση, εμποδίζει την πώληση.

Πόσα τεμάχια ελέγχονται πραγματικά

Η πιο συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι «ελέγχεται το 10%». Η δειγματοληψία δεν είναι ποσοστό: είναι συνάρτηση του μεγέθους παρτίδας και του επιπέδου ελέγχου. Ο πίνακας παρακάτω δίνει το μέγεθος δείγματος για γενικό έλεγχο επιπέδου II, το συνηθισμένο για καταναλωτικά προϊόντα.

Δύο συνέπειες που αξίζουν προσοχή. Πρώτον, το δείγμα μεγαλώνει με την παρτίδα αλλά όχι αναλογικά: 10.000 τεμάχια δεν ελέγχονται δέκα φορές περισσότερο από 1.000, ελέγχονται 2,5 φορές περισσότερο. Δεύτερον, το ίδιο σχέδιο δειγματοληψίας σε διαφορετικό AQL αλλάζει εντελώς την αυστηρότητα — και γι' αυτό το AQL πρέπει να γράφεται στην παραγγελία, όχι στη συζήτηση.

Τι μετριέται σε έναν δονητή

Ένας έλεγχος που λέει «καλή κατασκευή» δεν είναι έλεγχος. Τα χαρακτηριστικά που μετράμε σε κάθε παρτίδα είναι πέντε, και τα τέσσερα πρώτα απαιτούν όργανο:

• Στάθμη θορύβου — σε dB(A), με μικρόφωνο σε απόσταση 30 cm, σε περιβάλλον κάτω από 30 dB(A), στη μέγιστη ένταση. Χωρίς την απόσταση και το υπόβαθρο, ο αριθμός δεν σημαίνει τίποτα: 45 dB(A) μετρημένα σε δωμάτιο με κλιματιστικό είναι θόρυβος δωματίου.
• Χρόνος λειτουργίας — από πλήρη φόρτιση έως την αυτόματη διακοπή, σε σταθερή ένταση. Δηλώνεται σε λεπτά, όχι σε ώρες με στρογγυλοποίηση προς τα πάνω.
• Χρόνος φόρτισης — από την ένδειξη αποφόρτισης έως την ένδειξη πλήρους, με τον φορτιστή που συνοδεύει το προϊόν. Αλλαγή φορτιστή αλλάζει τον χρόνο.
• Στεγανότητα — κατά IEC 60529, στον βαθμό που δηλώνει ο κωδικός (βλ. παρακάτω).
• Σκληρότητα και αίσθηση υλικού — σκληρότητα Shore A στο δηλωμένο εύρος, και οπτικός έλεγχος για γραμμές έγχυσης και υπολείμματα κόλλας.

IPX7: τι σημαίνει και τι δεν σημαίνει

Ο κωδικός IP κατά IEC 60529 έχει δύο ψηφία: το πρώτο αφορά στερεά σωματίδια, το δεύτερο νερό. Το «X» σημαίνει ότι το πρώτο δεν δηλώνεται — και αυτό είναι νόμιμο, όχι κενό. Το δεύτερο ψηφίο 7 σημαίνει: εμβάπτιση σε νερό βάθους 1 μέτρου για 30 λεπτά, με συγκεκριμένη διαδικασία και χωρίς ζημιά που εμποδίζει τη λειτουργία.

Τι δεν σημαίνει. Δεν σημαίνει αδιάβροχο για κολύμπι σε πισίνα με χλώριο. Δεν σημαίνει αντοχή σε ατμό, σε ζεστό νερό ή σε πίεση από πίδακα (αυτό είναι το 5 ή το 6). Δεν σημαίνει ότι η στεγανότητα διατηρείται για πάντα: τα παρεμβύσματα γερνούν, και ο βαθμός ισχύει για καινούργιο προϊόν σε δοκιμή, όχι για το προϊόν μετά από δύο χρόνια χρήσης. Και δεν σημαίνει ότι όλα τα τεμάχια της παρτίδας δοκιμάστηκαν: η δοκιμή γίνεται σε δείγμα, με το σχέδιο δειγματοληψίας του χαρακτηριστικού.

Γι' αυτό, στο φύλλο προδιαγραφής, ο βαθμός γράφεται πάντα με τρία στοιχεία: τον κωδικό, το πρότυπο αναφοράς και το ποσοστό του δείγματος που δοκιμάστηκε. «Αδιάβροχο» χωρίς αυτά τα τρία είναι διαφημιστικός όρος, όχι προδιαγραφή.

Ποια πιστοποιητικά δεν αφορούν την παρτίδα

Τέσσερα έγγραφα ζητούνται σε κάθε εισαγωγή και κανένα δεν απαντά στην ερώτηση «αυτή η παρτίδα είναι εντάξει». Δεν είναι άχρηστα· είναι άλλης φύσης.

• Δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ (DoC) — δηλώνει ότι το μοντέλο πληροί τις οδηγίες που το αφορούν. Δεν περιέχει μετρήσεις και δεν αναφέρεται σε παρτίδα.
• Έκθεση RoHS — ανάλυση υλικών για περιορισμένες ουσίες. Αφορά δείγμα υλικού, όχι τα τεμάχια που παράγονται τώρα.
• Δήλωση REACH — πληροφόρηση για ουσίες του καταλόγου υποψηφίων. Αφορά σύνθεση, όχι εκτέλεση.
• UN 38.3 — δοκιμές μεταφοράς μπαταρίας λιθίου. Απαραίτητο για να φορτώσει η αποστολή, ανεξάρτητο από την ποιότητα του προϊόντος.

Η έκθεση ελέγχου παρτίδας είναι διαφορετικό είδος εγγράφου: έχει ημερομηνία, αριθμό παρτίδας, μέγεθος δείγματος, χαρακτηριστικά μετρημένα, όργανο και αποτέλεσμα ανά χαρακτηριστικό. Είναι το μόνο που μπορεί να αντιπαρατεθεί σε έναν ισχυρισμό για συγκεκριμένα τεμάχια.

Το κόστος του ελέγχου και το κόστος της διαφυγής

Ο εμπειρικός κανόνας που χρησιμοποιεί η βιομηχανία λέει ότι το κόστος διόρθωσης ενός ελαττώματος πολλαπλασιάζεται σε κάθε στάδιο όπου το αφήνεις να περάσει: φθηνότερο στο εργοστάσιο, ακριβότερο στην αποθήκη, πολύ ακριβότερο στον τελικό αγοραστή. Δεν είναι νόμος, είναι τάξη μεγέθους — και εξηγεί γιατί ο έλεγχος πριν από την αποστολή είναι η φθηνότερη ασφάλεια της αλυσίδας.

Τι ζητάμε γραπτώς πριν από κάθε αποστολή

Τέσσερα στοιχεία, πάντα τα ίδια: σχέδιο δειγματοληψίας με AQL ανά κατηγορία ελαττώματος, λίστα χαρακτηριστικών που μετρήθηκαν με όργανο και ανοχή, αριθμός παρτίδας στα κιβώτια, και φωτογραφίες του δείγματος με ημερομηνία. Είναι το ελάχιστο που επιτρέπει σε έναν αγοραστή, τρεις μήνες αργότερα, να πει αν παρέλαβε αυτό που συμφωνήθηκε.

Ποιος κανόνας αγγίζει ποιο μοντέλο, και ποιο παραδοτέο παράγει ο καθένας, είναι στον πίνακα της σελίδας συμμόρφωσης. Τα χαρακτηριστικά που μετρώνται — dB(A) με απόσταση, βαθμός IP, αυτονομία, βάρος — εμφανίζονται ανά κωδικό στον κατάλογο. Αν το ερώτημα είναι «με ποιον ξεκινάω», η απάντηση είναι στο κείμενο για τη σύγκριση προμηθευτών.

Αναφορές

• [Deming, 1986] DEMING, W. Edwards. Out of the Crisis. Cambridge: MIT Press, 1986.
• [Shingo, 1986] SHINGO, Shigeo. Zero Quality Control: Source Inspection and the Poka-yoke System. Cambridge: Productivity Press, 1986.
• ISO 2859-1:1999 — Sampling procedures for inspection by attributes, Part 1: Sampling schemes indexed by acceptance quality limit (AQL).
• IEC 60529:1989+AMD — Degrees of protection provided by enclosures (IP Code).
• Βικιπαίδεια, λήμματα «Acceptable quality limit» και «IP code».